Gezonde voeding volgens de Wereldgezondheidsorganisatie
30 januari 2026Op 26 januari 2026 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een nieuw factsheet gepresenteerd over een gezond voedingspatroon gebaseerd op de nieuwste adviezen en richtlijnen. De WHO geeft aanbevelingen over gezond eten via haar wereldwijde richtlijnen, die landen kunnen gebruiken bij het ontwikkelen van hun nationale voedingsrichtlijnen.
De belangrijkste punten zijn:
• Een gezond dieet speelt een cruciale rol in de gezondheid en het welzijn van individuen en bevolkingen.
• Ongezonde voeding is een belangrijke risicofactor voor ziekte en beperkingen.
• Gezonde voeding beschermt tegen alle vormen van ondervoeding én tegen niet overdraagbare ziekten, zoals diabetes, hartziekten, beroertes en kanker.
• Gezonde eetgewoonten beginnen al vroeg in het leven; borstvoeding ondersteunt gezonde groei en cognitieve ontwikkeling.
• Voedingsgewoonten die in de kindertijd en adolescentie zijn aangeleerd, blijven vaak bestaan in de volwassenheid.
• De vier kernprincipes van een gezond dieet zijn: voldoende, evenwichtig, matig en gevarieerd.
• Een gezond dieet moet ook veilig zijn: vrij van microbiologische en chemische verontreinigingen.
• Een basis van minimaal bewerkte of onbewerkte voedingsmiddelen met weinig ongezonde vetten, vrije suikers en zout vormt de kern van elk gezond dieet.
Kenmerken van een gezond voedingspatroon
Een gezond dieet gedurende het hele leven helpt alle vormen van ondervoeding te voorkomen, evenals een reeks niet overdraagbare ziekten. Door veranderingen in voedselproductie, voedselsystemen, snelle verstedelijking en veranderende levensstijlen zijn voedingspatronen wereldwijd verschoven. Mensen eten nu vaker sterk bewerkte producten met veel ongezonde vetten, vrije suikers en zout, terwijl ze te weinig fruit, groenten en vezels binnenkrijgen.
De exacte samenstelling van een gezond dieet verschilt per persoon (leeftijd, geslacht, cultuur, beschikbare voeding, levensstijl), maar de basisprincipes blijven overal gelijk:
• Voldoende: alle voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden.
• Evenwicht: energie-inname in balans met energieverbruik.
• Matiging: beperkte inname van schadelijke ingrediënten.
• Diversiteit: een brede variatie aan voedzame producten.
Koolhydraten
• Belangrijkste energiebron.
• Voor de meeste mensen moet 45–75% van de dagelijkse energie uit koolhydraten komen.
• Beste bronnen: volkoren granen, groenten, fruit, peulvruchten.
• Fruit is goed, maar sap bevat veel vrije suikers en moet beperkt worden.
• Aanbevolen dagelijkse hoeveelheden:
o ≥400 g fruit en groenten voor iedereen boven 10 jaar.
o ≥25 g voedingsvezels per dag voor volwassenen.
Suikers
• Vrije suikers moeten beperkt blijven tot <10% van de dagelijkse energie-inname (ongeveer 50 g bij 2000 kcal).
• Minder dan 5% biedt extra gezondheidsvoordelen.
• Vrije suikers omvatten toegevoegde suikers én suikers in honing, siropen en vruchtensappen.
• Verminderen zonder gebruik van kunstmatige zoetstoffen.
Vetten
• Essentieel voor lichaamsfuncties.
• Voor volwassenen: ≤30% van de dagelijkse energie uit vet.
• Kinderen mogen iets meer vet binnenkrijgen vanwege groei.
• Onverzadigde vetten (vis, noten, plantaardige oliën) zijn beter dan verzadigde vetten en transvetten.
• Aanbevelingen:
o <10% van energie uit verzadigd vet.
o <1% uit transvet.
• Transvetten (industrieel) moeten volledig worden vermeden.
Eiwitten
• Nodig voor spieropbouw, hormonen en enzymen.
• Voor volwassenen: 10–15% van de dagelijkse energie (50–75 g bij 2000 kcal).
• Hogere behoefte bij adolescenten, sporters en mensen die veel spiermassa opbouwen.
• Zowel plantaardige als dierlijke bronnen zijn geschikt.
Zout/natrium en kalium
• Te veel natrium verhoogt de bloeddruk en het risico op hart- en vaatziekten.
• Aanbevolen:
o <5 g zout per dag voor volwassenen.
o Minder voor kinderen (afhankelijk van energie-inname).
• Kalium helpt de negatieve effecten van natrium te verminderen.
• Kalium verhogen door meer fruit en groenten te eten.
• Zoutvervangers met minder natrium kunnen helpen, mits veilig gebruikt.
Vitaminen en mineralen (micronutriënten)
• Ongeveer 30 essentiële micronutriënten.
• Tekorten zijn wereldwijd zeer wijdverbreid.
• Aanbevolen:
o Gevarieerd eten met veel voedingsrijke producten.
o Gebruik van verrijkte voedingsmiddelen in landen met veel tekorten.
Voedingsmiddelen
• Een gezond dieet bevat veel variatie: fruit, groenten, peulvruchten, volkoren granen, magere eiwitten.
• Minder rood vlees kan gezondheidsvoordelen bieden.
• Sterk bewerkte producten moeten worden beperkt.
Voor baby’s en jonge kinderen
• Exclusieve borstvoeding tot 6 maanden.
• Doorgaan tot 2 jaar en langer.
• Vanaf 6 maanden: veilige, voedzame aanvullende voeding zonder toegevoegd zout of suiker.
• Vermijd zoete dranken en producten met transvetten.
Hoe kun je gezonde voeding te bevorderen
Gezonde voedingspatronen worden beïnvloed door inkomen, prijzen, cultuur, omgeving en beleid. Overheden spelen een centrale rol.
Aanbevolen beleidsmaatregelen:
• Coherente nationale strategieën voor gezondheid, landbouw, onderwijs en handel.
• Subsidies voor gezonde producten; belastingen op ongezonde producten.
• Bescherming van kinderen tegen marketing van ongezonde voeding.
• Gezonde voeding in scholen, werkplekken en publieke instellingen.
• Consumenten informeren via etikettering en educatie.
• Bevorderen van kookvaardigheden.
• Ondersteuning van borstvoeding en goede voeding voor jonge kinderen.
Gezonde voeding op scholen
Gezond eten op school kan kinderen helpen om levenslange gezonde eetgewoonten te ontwikkelen, aldus de WHO. De organisatie publiceerde ook een nieuwe wereldwijde richtlijn met op bewijs gebaseerde beleidsmaatregelen en interventies om gezonde schoolvoedselomgevingen te creëren. Voor het eerst adviseert de WHO landen om een whole-school approach te hanteren, waarbij wordt gegarandeerd dat het eten en drinken dat op school wordt aangeboden – en dat beschikbaar is in de bredere schoolomgeving – gezond en voedzaam is.
De richtlijn is bedoeld om actie op zowel lokaal als nationaal niveau te ondersteunen, met erkenning voor de belangrijke rol van regionale en stedelijke autoriteiten bij het bevorderen en uitvoeren van schoolvoedselinitiatieven.
Gezonde eetgewoonten beginnen vroeg in het leven. Kinderen brengen een groot deel van hun dag op school door, waardoor dit een belangrijke plek is om duurzame eetgewoonten te vormen en ongelijkheden op het gebied van gezondheid en voeding te verminderen.
Bronnen: Healthy diet
